We wtorek 4 października Teatr Wierszalin z Supraśla pokazał „Traktat o manekinach” w reżyserii Piotra Tomaszuka. Spektakl, będący osobliwą adaptacją prozy Brunona Schulza, wzbudził spore zainteresowanie. Tematem głównym „Traktatu…” są obrazy narodzin ideologii zła, wypaczenie idei jednostki i podporządkowanie społeczeństwa radykalnym doktrynom. Manekin, dziś powiedzielibyśmy – swoisty awatar człowieka, staje się symbolem ludzkości podatnej na manipulacje; gdzieś w tym wszystkim pojawia się pytanie o wartość naszego człowieczeństwa. Piotr Tomaszuk podejmuje ryzykowną grę. Na magiczny świat Drohobycza znany z lektury „Sklepów cynamonowych” narzuca kontekst historyczny. Uzupełnienie tekstu Schulza o nowy motyw (zbiór opowiadań został wydany przed wybuchem II Wojny Światowej) nadaje mu uniwersalny charakter, a jednocześnie predysponuje go rangi wielowymiarowego traktatu, w którym historia miesza się z metafizyką, legenda z rzeczywistością, absurd z brutalnością.

Ojciec, główny bohater narracji, który w spektaklu przybiera postać szalonego filozofa, a potem Hitlera i Stalina, jest kluczem do odczytania tej opowieści. To on próbuje tchnąć życie w tytułowe manekiny, które przygotowują służąca, dwie szwaczki i, chwilami, syn. Towarzyszy temu szczytna próba stworzenia systemu mechanicznie doskonałego. Zarówno u Schulza, jak i w interpretacji Tomaszuka, pada określenie demiurga – czyli wielkiego kreatora jakiejś nowej rzeczywistości. To funkcja przypisana ojcu. Z upływem czasu dostajemy jednak coraz więcej sugestii, dowiadujemy się, że chęć tworzenia „w procesie manekinyzacji” jest objawem podporządkowania jednostek, formowania modelu totalitarnego państwa, w  którym wkrótce zaczyna dominować strach.

Wszystko to układa się w spójną całość. Spektakl odziany w zgrabną formę (intrygująca scenografia Julii Skuratowej), wykorzystujący różne środki przekazu (Tomaszuk w „Traktacie…”  wykorzystuje np. kinematograf – w latach 30. i 40. główne narzędzie propagandy w systemach totalitarnych), bardzo dobrze zagrany okazał się jedną z najlepszych propozycji zafundowanych w tym sezonie przez Centrum Kultury i Wypoczynku.