Coś z geologii i geomorfologii BM (Strona 1 z 4)

Nena Rewelacyjny post! Wiedza aż tryska!!!

Cieszę się , że ktoś skomentował mojego posta , tzn. że ktoś go przeczytał .

Poltergeist zwróć uwagę , gdzie  i w jakim kontekście wspomniałam o lodzie ... .

Nie napisałam tego posta opierając się na swojej wiedzy , bo wiem , że nie jest ona taka, jak wiedza osób , które zajmują się geologią czy geomorfologią na co dzień . Artykuł , który przeczytałam i który posłużył mi m.in.  do napisania pracy dyplomowej bardzo mi się spodobał i wydał mi się ciekawy, dlatego postanowiłam zamieścić tutaj jego streszczenie. Ponieważ „język geologiczny” jest skomplikowany i operuje pojęciami, które dla niejednego z nas , w tym również  dla mnie , czego nie ukrywam , bywa trudny, chciałam jak najbardziej go uprościć i być może w niektórych miejscach jak to nazwałeś Poltergeist „ zbyt nieściśle wyrazić” . Nie chodziło mi bowiem o to , żeby czytający tego posta męczyli się czytając skomplikowane geologiczne terminy tylko , żeby przeczytali ( jeśli oczywiście mieliby na to ochotę ) go swobodnie i bez problemu zrozumieli na czym ogólnie „rzecz polegała”.  Informacje, które tu przekazałam oparłam na wiedzy dwóch  geologów , więc myślę , że nie są one wyssane z palca. Myślę , że jeśli komuś zależy aby je sobie rozszerzyć  bądź pogłębić sięgnie do odpowiedniej książki . Fora chyba nie są od tego .

Mówiąc o równinie abisalnej czy „abysalnej” mamy na myśli to samo Poltergeist  .

Jeśli chodzi o wyrażenie „litowienie” w nawiasie napisałam o co mi chodzi  . Dla mnie „proces litogenezy” brzmi zbyt naukowo , ale może się mylę ... (nie mnie to oceniać ) . Ale chodziło mi o to samo co Tobie Poltergeist  , czyli o proces litogenezy.

Skoro „ zlepieniec „ wg Ciebie to „śmietnik”  czyli  „zbiór materiału o różnej frakcji” więc moje żwiry o różnej wielkości ziaren też się w nich mieszczą . Ale poważnie ... chciałam w zdaniu cyt: „W ciągu milionów lat powoli z iłów powstawały łupki, piaski przekształcały się w piaskowce, a żwiry w zlepieńce tworząc naprzemianległe warstwy. , wskazać na to , że z najdrobniejszej powiedzmy frakcji materiału tworzyły się właśnie łupki , a z tej bardziej różnorodnej pod względem wielkości ziaren  - zlepieńce .  A propos , ja nie napisałam nigdzie Poltergeist  , że cyt. „żwirowce zamieniają sie na zlepieńce” . Tak więc, jeśli żwiry wg Ciebie zamieniają się w żwirowce, to w uproszczeniu będą/mogą one również stanowić składnik  zlepieńców . Być może jesteś geologiem i jesteś wyczulony na niektóre stwierdzenia . Jeśli tak , to z góry , przepraszam  .

Jeśli chodzi o szybkość spływu . Spływ jest szybki , tak jak to Ty nazwałeś Poltergeist   ehm ..... sruu i już po spływie . Chcę tu jednak jeszcze dodać , że jeden prąd zawiesinowy,  z którego powstaje jedna warstwa piaskowca lub łupka  we  fliszu , schodzi raz na ok. 1000 lat i wiem , że prąd i spływ to nie to samo Poltergeist .

Ehm ... miałam to szczęście ,że byłam w Sandomierzu i oglądałam jeden z wąwozów , chyba ten najsłynniejszy – Wąwóz Królowej Jadwigi 

A propos „tekstu geologicznego” – gdyby nie był dla mnie porywający , nie porwałabym się na jego interpretację

Zupełnie nie rozumiem jednak tego uproszczenia Poltergeist ;> „ogolnie mozna powiedziec tak ze w karpatach gory piaskowce a doliny to lupki nie wnikajac w szczegóły”   Mógłbyś mi to wyjaśnić ???

Ostatnio edytowany przez nena (2010-03-26 19:10:22)

kris_61 to , że myszkowałeś kamieniołam w Zalesie świadczy o tym , że masz odkrywczą "duszę" . Mnie np. porwały kiedyś grzyby niejadalne , raczej te bardziej saprofityczne i pasożytnicze w BM   W końcu, fajnie jest mieć jakąś pasję

Ostatnio edytowany przez nena (2010-03-26 19:17:34)

cyt . "nie czuje sie wyobrazana na calyu swiat a szczegolnie nie na Ciebie" - Poltergeist

Dla mnie też kompletna magia. Chyba Poltergeist (hałaśliwy duch heh: http://pl.wikipedia.org/wiki/Poltergeist ) się nie obrazi, jak ujawnię, że ma wykształcenie geologiczne, więc nikt z nas go w tym temacie raczej nie zagnie

Ostatnio edytowany przez piotr (2010-03-27 15:01:41)

Jakieś tam mam ale to było tak dawno że zaczynam sie zastanawiać czy to mi się tylko nie zdawało że studiowałem krótko mówiąc prehistoria a ja to taka żywa skamieniałość. Chce wam zwroócić uwaę ze jak mawiał jeden z poich profów wiedza geologiczna jest nieaktualna po 5 latach no tak w takim układzie możemy wyciągnąć wniosek że jednak w wielu aspektach wiedzy geologicznej prześcigacie mnie o lata świetlne

Wiesz w zasadzie we wszystkich dziedzinach wiedzy, a zwłaszcza ścisłych jak medycyna, biologia, fizyka, astronomia przyrost wiedzy i nowych teorii jest obecnie tak ogromny, że trudno się w tym już połapać. Ja przypominam sobie np. że w pewnej bibliotece naukowej, w której miałem okazję pracować do zeszłego roku, osoby szukające bibliografii brzydko krzywiły się, kiedy proponowałem im czytanie artykułów sprzed 2000 roku...

Wspomniałam w moim pierwszym poście, że geolodzy wyróżniaja kilka typów spływów. Jednym z kryteriów klasyfikacji jest gęstość prądu zawiesinowego. Tym razem napiszę troszkę o tym jak powstały m.in.czarne łupki wierzowskie, które możemy oglądać np. w korycie Rzyczanki. 

foto: ferdynans

Otóż te ciekawe pod względem tekstury skały tworzył prąd zawiesinowy o małej gęstości  tzw. turbidyt. Jego działanie można sobie wyobrazić w ten sposób ( w bardzo dużym uproszczeniu ) :gdybyśmy zamieszali kijem w kałuży zobaczylibyśmy unoszący się osad, który spowodowałby nam zmętnienie wody. Po odczekaniu  woda oddzieliłaby nam się od osadu ( ot zwykła mieszanina niejednorodna). Ta unosząca się w wodzie „chmura osadu” to właśnie nasz turbidyt. Składa się on głównie z wody. Pozostałą, ale znacznie mniejszą niż woda część , tworzy materiał  skalny np. muł, ił, piasek. Taki prąd spływa sobie w dół stokiem kontynentalnym aż na równinę abisalną . Jednak w miarę zbliżania się do płaskiej powierzchni równinnej jego prędkość maleje. Ma to związek m.in. z tarciem i oporem wody. Tak przyniesiony materiał skalny zaczyna się osadzać i zamieniać powoli w skałę.
Skały, które powstają z prądów zawiesinowych  o małej gęstości mają charakterystyczne cechy. Są to zazwyczaj niezbyt grube warstwy piaskowców i łupków, najczęściej od kilku do kilkunastu centymetrów grubości. W warstwach piaskowców pojawiają się często, bardzo wyraźne , jasne i ciemne smugi i/lub laminy (wzajemnie równoległe płaskie partie o różnym składzie lub strukturze), często również ukośne lub przybierające różne fantazyjne kształty.  Osady powstałe z prądów zawiesinowych o małej gęstości są najpowszechniej spotykane i łatwe do odnalezienia.  Najlepsze stanowiska do ich obserwacji znajdują się m.in. w Rzykach , ale też Kaczynie i Brodach.

foto: ferdynans

Łupki wierzowskie to czarne, liściaste łupki ilaste i krzemionkowe z konkrecjami  sferosyderytów. Konkrecja to skupienie minerałów o kształcie zazwyczaj kulistym, elipsoidalnym lub soczewkowatym w skale osadowej , różniące się od niej składem chemicznym i budową. Łupki wierzowskie w korycie Rzyczanki  (na granicy Zagórnika i Sułkowic) tworzyły się w środkowej części dolnej Kredy. Można napotkać w nich ślady tamtych czasów odnajdując liczne hieroglify organiczne i nieorganiczne, a także liczne sferosyderyty. Łupki te po odsłonięciu i wyschnięciu pękają i rozpadają się na płaskie „blaszki”. Ich powierzchnia pokrywa się rdzawym nalotem świadczącym o obecności w nich syderytów. Syderyt to minerał z gromady węglanów, którego głównym składnikiem jest żelazo. Nazwa sferosyderyt związana jest z  występowaniem w skale osadowej syderytów, które przybierają zazwyczaj kształt kulistych lub owalnych konkrecji.

W razie nieścisłości proszę o korektę

                                                         na podstawie artykułu dr W. Alexandrowicza

Nena pewnie oczekiwala mojej krytyki a tu wrecz odwrotnie mozna powiedziec jako zywo wciagajacy tekst o turbidycie. Kolezanka podala nawet sposob wykonania doswiadczenia aby sobie taka zawiesinke zrobic. Ja podam sposob dla leniwych a wiec tak gotujemy wode do sklanki wsypujemy kawe plus cukier zalewamy woda dla obserwacji dodajemy smietany lub mleka (uwaga smietana nie kwaszona bo bedzie niepyszne jak to mowi moj synek) nastepnie wykonujemy 2 kolka mieszajace lyzeczka koniecznie 2 aby cukier sie nie rozpuscil nastepnie z zapartym them obserwujemy jak nasza kawa opada na dno o powstaje ladna sekwencja sedymentacyjna po zakonczonym doswiaczeniu kawe wypijamy zawiesine. W tym doswiadczniu przesledzic mozna opad skladnikow z zawiesiny niestety dziala tylko w "kawie po polsku" problem zaczyna sie przy kawie z ekspresu tu nie dziala. Jednak i przy tym sposobie mozna zaobserwowac ciekawe zjawisko natury geologicznej takie jak warstwowanie gestosciowe. Sposob przygotowania
Zaparzamy exspresso
dodajemy smietany (oczywiscie nie kwaszonej ) tylko wolno i obserwujemy tworzenie sie warst gestosciowych tj kawy i smietany po zaspokojeniu rzadzy naukowej mieszamy i wypijamy nasza zawiesine.

Ostatnio opisywałam skały, które powstają z prądów zawiesinowych o małej gęstości tj. turbidytów. Teraz nieco o prądzie o dużej gęstości i skał jakie z niego powstają. Miałam okazję na ostatnim wypadzie w góry zrobić trochę fotek , które teraz  przydały się do pokazania niektórych zjawisk  .

Prąd zawiesinowy o dużej gęstości nosi nazwę fluksoturbidytu. Udział materiału skalnego w takim prądzie jest znacznie większy, jednak mechanizm jego osadzania zbliżony jest do tego jaki opisywałam w ostatnim moim poście. Skały, jakie powstają z fluksoturbidytu mają jednak inne cechy fizyczne. Nie są to już cienkie ławice piaskowców czy łupków, ale gruboławicowe piaskowce i zlepieńce. Łupki występują sporadycznie. Grubość takich ławic może dochodzić do 8, a nawet więcej metrów. Często piaskowce występują ze zlepieńcami. Zlepieńce zawierają różnorodne otoczaki (zaokrąglone i wygładzone głównie przez wodę fragmenty skał). Najczęściej są nimi twarde i odporne fragmenty kwarcytów , gnejsów czy granitów. Rozmiary otoczaków w zlepieńcu mogą być różne. Przeważnie nie przekraczają średnicy 5 cm,ale spotyka się nawet takie o średnicy 1 m.

zlepieniec w skale pod Anulą

Występujące w rejonie Łamanej Skały i, Leskowca czy Potrójnej skałki zbudowane są z warstw piaskowca istebniańskiego jak np. skała na górze Żar, pod Anulą , „Zbójnickie Okno” lub inne formy skałkowe spotykane po drodze.

skała pod Anulą

Piaskowce istebniańskie mają jasną barwę, spojone są materiałem ilastym i często występują ze zlepieńcami o różnej wielkości i rodzaju ziaren . Łupki praktycznie tu nie występują. W występujących z nimi zlepieńcach występuje więcej ziaren kwarcu niż gnejsów czy granitów. Spoiwo ilaste w tych skałach jest kruche, w związku z tym są one mniej odporne na wietrzenie fizyczne i chemiczne. Ulegają więc te formy ciągłemu niszczeniu, głównie przez insolację (różnice w nasłonecznieniu) i zamróz (zamarzanie i odmarzanie wody w szczelinach skalnych). 

skała „Zbójnickie Okno” , inna nazwa „Czarcia Baszta”

W procesie czynnego niszczenia skał biorą udział również porastające je rośliny, a nierzadko człowiek, pozostawiając na nich, nieraz na zawsze, ślady swojej obecności .

jedna z mocno porośniętych roślinnością skałek w drodze na Smrekowicę

Ślady wietrzenia widać bardzo dobrze w postaci nisz, uskoków, zagłębień, szczelin, zaokrąglonych krawędzi skał czy pojedynczych odpadniętych już małych bądź większych bloków skalnych od całej bryły skalnej. „Miękkie”  kawałki piaskowców istebniańskich gdy poleżą jakiś czas potrafią się skruszyć w ręku na piasek.

fragment skały pod Anulą

Ze względu na twardość i odporność na wietrzenie można wyróżnić w Beskidzie Małym jeszcze jeden rodzaj piaskowców - piaskowce godulskie. Są to twarde piaskowce. Ze względu na barwę zwane są często ciemnymi. Po odłupaniu mają barwę zielonkawą przechodzącą w rdzawą bądź brązowawą. Często przedzielają je łupki ilaste, które podczas uderzenia łupią się na cienkie blaszki. Z nich zbudowane są wszystkie najwyższe, szczytowe partie Beskidu Małego. Są one bardziej odporne na wietrzenie.

Jako ciekawostkę dodam jeszcze, że piaskowiec godulski jest uważany za jednego z bardziej dekoracyjnych kamieni, którego się eksploatuje i obrabia.  Ze względu na ciekawą barwę i korzystne właściwości fizyko-mechaniczne ma on dość szerokie zastosowanie w budownictwie. Bloki przerabiane są na okładziny pionowe i poziome oraz są wykorzystywane do wyrobów rzeźbiarskich. Odpady z eksploatacji bloków wykorzystywane są na kruszywo, żwiry oraz kostkę brukową i tłuczeń drogowy.

Formy skalne zbudowane z piaskowców mają zazwyczaj powierzchnię porowatą i zatrzymują spore ilości wody, z tego też względu często wykorzystywane są jako naturalne filtry oczyszczające wodę z zanieczyszczeń. 

                                                                 na podstawie artykułu dr W. Alexandrowicza

PS. Konstruktywna krytyka Poltergeista mile widziana

Dzięki Nena, może w końcu coś z tej geologii zrozumie Jakoś oporny byłem na ta wiedzę, więc czas trochę nadrobić ....

kris_61 nazwa „godulski” pochodzi od góry o nazwie Godula 739 m. . Wzniesienie to leży koło Ligotki Kameralnej ok. 12 km na południowy zachód  od Cieszyna. Ligotka Kameralna  to wieś leżąca na Śląsku Cieszyńskim , ale już na ziemi czeskiej , w powiecie Frýdek-Místek. Jak się łatwo domyślić wzniesienie to musi być zbudowane z tego rodzaju piaskowca. Po raz pierwszy tej nazwy użył w XIX w (dokładnie w 1861) niejaki  L. Hoheggener i tak już się przyjęła.