Odp: Coś z geologii i geomorfologii BM
Do napisania krótkiego artykułu o jaskiniach osuwiskowych we fliszu karpackim skłoniły mnie często tu opisywane przez naszych Forumowiczów wyprawy w „głąb ziemi” 
, oraz m.in. ostatnie wyjście na Luboń Wielki, gdzie osobiście mogłam się przyjrzeć tego rodzaju wgłębieniom, szczelinom i dziurom w skałach i w ziemi.
Mówiąc o jaskiniach zazwyczaj mamy na myśli jaskinie krasowe , czyli powstałe na skutek drążenia i rozpuszczania skał węglanowych lub siarczanowych przez wodę zawierającą dwutlenek węgla (krasowienie). Jak wiadomo, Karpaty Zewnętrzne a w nich Beskidy zbudowane są z fliszu karpackiego, a więc zupełnie innego typu skał. Jednak mamy i tu do czynienia z jaskiniami , które najczęściej przybierają postać głębokich szczelin , dziur bądź podziemnych próżni. Nie wytworzyły się one w wyniku krasowienia, ponieważ skały jakie tworzą w głównej mierze flisz karpacki, a mianowicie piaskowce, zlepieńce i łupki nie ulegają krasowieniu. Piaskowiec, którego głównym składnikiem jest kwarc połączony kwarcowym lepiszczem nie rozpuszcza się w wodzie. Takie jaskinie, które nie powstają w wyniku procesu rozpuszczania skał przez wodę nazywamy jaskiniami pseudokrasowymi. W samym Beskidzie Małym zanotowano ich do tej pory 53, a liczba ta może się ciągle zmieniać , zarówno wzrastać , jak i maleć.
Jaskinie pseudokrasowe powstają w inny sposób. Do ich tworzenia przyczyniają się nieustannie zachodzące na stokach górskich masowe ruchy grawitacyjne. Ruchy osuwiskowe mogą powodować np. woda, wiatr, lodowiec a także działalność człowieka. Wśród w ten sposób powstałych jaskiń rozróżniamy jaskinie szczelinowe typu: osuwiskowego (powstają np. przez obsunięcia się pojedynczych skał bądź wielu bloków skalnych), obrywowego (powstałe np. na skutek oberwania się fragmentów spękanej stromej ściany skalnej) oraz odprężeniowe związane ze spękaniami w skałach, które pod wpływem ruchów grawitacyjno – odprężeniowych powodują rozwarcie i odsunięcie się od siebie bloków skalnych tworząc dziurę bądź pustkę pomiędzy przemieszczonymi skałami.
Drugi rodzaj jaskiń powstających we fliszu karpackim to jaskinie erozyjno-wietrzeniowe. Tworzą się, jak sama nazwa wskazuje, na skutek procesów wietrzenia skał. Formy jakie powstają w wyniku erozji wychodni skalnych są zazwyczaj mniejsze i nieco inne niż opisane wcześniej. Są to przeważnie nisze, wnęki skalne lub jaskinie warstwowe. Te ostatnie tworzą się na skutek odpadania warstw skalnych mniej spójnych spomiędzy dwóch warstw twardych.
W Beskidzie Małym i nie tylko mamy kilka przykładów wyżej opisanych pseudokrasowych jaskiń. Są nimi m.in. Czarne Działy I – III , Dziura Pod Bukiem, Jaskinia Wietrzna Dziura w Magurce, Jaskinia Dziurawa, Grota Komonieckiego (warstwowa), Jaskinia Salmopolska (Beskid Śląski), Jaskinia Malinowska (Beskid Śląski). Innym przykładem mogą być liczne nisze, rozpadliny i jaskinie szczelinowe na Luboniu Wielkim (Beskid Wyspowy). Wiele z nich to pomniki przyrody nieożywionej.
foto:nena
Nie wszystkie jaskinie osuwiskowe nadają się do eksploracji. Wiele z nich posiada wąskie otwory i ciasne korytarze , których nie da się przejść. Trzeba również pamiętać, że procesy osuwiskowe działają nieprzerwanie i cały czas dochodzi do różnorakich przesunięć czy obrywów to by znaczyło, że jaskinie osuwiskowe są cały czas „w ruchu” i wcale nie jest powiedziane, że jaskinia którą np. eksplorujemy dzisiaj za jakiś czas będzie wyglądała tak samo. Jej układ może ulec zmianie lub w ogóle jej nie będzie, ponieważ zostanie zasypana bądź zawalona materiałem skalnym na skutek kolejnego osuwiska. W związku z powyższym penetrowanie jaskiń osuwiskowych nie należy wcale do bezpiecznych i nie mając co najmniej minimum wiedzy i doświadczenia oraz sprzętu speleologicznego nie powinniśmy do nich wchodzić. Ponadto w przypadku jaskiń osuwiskowych bezpieczniej jest wybierać te sprawdzone i opisane, niż wchodzić do każdej nieznanej nam dziury. Trzeba też pamiętać, że wszelkiego rodzaju dziury w ziemi lubią zamieszkiwać zwierzęta, niejednokrotnie drapieżne, które mogą być dla nas dodatkowym zagrożeniem.
Wiele ciekawych zdjęć, opisów jaskiń osuwiskowych i wrażeń po ich eksploracji zamieścili niektórzy nasi forumowi grotołazi 
: Włóczykijka, darkheush i baca w tematach : „Jaskinie” i „Ciekawe miejsca w Beskidach poza Małym”. Zachęcam do ich lektury.
Wiele informacji o najbliżej nas położonych jaskiniach fliszowych można znaleźć również na stronach Klubu Taternictwa Jaskiniowego Speleoklubu Bielsko-Biała www.speleo.bielsko.pl .
Literatura:
Gabriela Michalska, „Jaskinie okolic Bielska-Białej” , KTJ Speleoklub Bielsko-Biała
Łukasz Gierat, „Eksploracja jaskiniowa na Luboniu Wielkim” , Speleoklub Beskidzki
Ostatnio edytowany przez nena (2010-07-20 20:50:29)
.
